ประวัติความเป็นมาของโรงเรียนเฉลิมขวัญสตรี

ประวัติและการก่อตั้ง

โรงเรียนเฉลิมขวัญสตรี เปิดทำการสอน เมื่อวันที่ 8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2466 ในสมัยพระยาศรีสุริยราชวรานุวัตร (สุข ดิษยบุตร) ดำรงตำแหน่งสมุหเทศาภิบาล สำเร็จราชการมณฑลพิษณุโลก เดิมก่อนที่โรงเรียนจะย้ายมาอยู่ ณ ปัจจุบัน ในพ.ศ. 2452 พระชำนาญขบวนการสอน (เฉย สุกุมาลนันท์) ศึกษาธิการมณฑลพิษณุโลก ได้เริ่มส่งนักเรียนไปเรียนที่โรงเรียนเบญจมราชาลัย พร้อมกันนั้นก็เปิดรับสมัครนักเรียนหญิงที่โรงเรียนพิษณุโลกพิทยาคม ซึ่งมีนักเรียนสตรีเข้าร่วมเรียนกับนักเรียนชายชั้นละไม่มาก

ครั้นเมื่อวันที่ 8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2466 พระยาศรีสุริยราชวรานุวัตร และพระชำนาญขบวนการสอน จึงได้แยกนักเรียนหญิงออกไปตั้งเป็นอีกโรงเรียนหนึ่ง โดยอาศัยสโมสรเสือป่า ตั้งอยู่ ณ ฝั่งตรงข้ามวัดใหญ่ เป็นที่เรียน ใช้ชื่อว่า โรงเรียนสตรีประจำมณฑล พิษณุโลก “เฉลิมขวัญสตรี” โดยมี นางชำนาญ ขบวนการสอน (นวล สุกุมาลนันท์) เป็นครูใหญ่คนแรกเป็นเวลา 2 ปี จนปี พ.ศ. 2468 จึงย้ายมายังที่ตั้งปัจจุบัน

พัฒนาการของโรงเรียนตามลำดับเวลา

• พ.ศ. 2468: นางชำนาญ ขบวนการสอน ขอย้ายไปรับราชการที่จังหวัดอุตรดิตถ์ ทางราชการจึงแต่งตั้งให้ นางสาวสังวาลย์ ศุขโรจน์ เป็นครูใหญ่
• พ.ศ. 2476: ได้เปิดแผนกฝึกหัดครูขึ้น โดยรับนักเรียนที่เรียนจบชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 (ป.7) เรียนตามหลักสูตรมัธยมศึกษาปีที่ 4-5-6 และเพิ่มวิชาครูอีกหนึ่งวิชา เรียนครบ 3 ปี สอบได้วุฒิประโยคครูมูล มีนางสาวสังวาลย์ ศุขโรจน์ เป็นครูใหญ่
• พ.ศ. 2485: ได้เปิดรับนักเรียนอนุบาลขึ้นอีกแผนกหนึ่ง
• พ.ศ. 2486: แยกแผนกฝึกหัดครูออกจากโรงเรียนเฉลิมขวัญสตรี เป็นอีกโรงเรียนหนึ่งชื่อ โรงเรียนฝึกหัดครูพิษณุโลก โดยกิจการแยกกัน แต่สถานที่ยังคงรวมกันอยู่
• พ.ศ. 2490: กิจการของโรงเรียนสตรีฝึกหัดครูกลับมารวมกันกับโรงเรียนเฉลิมขวัญสตรีอีกครั้งหนึ่ง
• พ.ศ. 2497: นางเฉลิมวงศ์ โชติกุญชร ย้ายกลับกรุงเทพฯ ทางราชการจึงแต่งตั้งนางสาวประเยาว์ รังสิคุต ให้ดำรงตำแหน่งครูใหญ่แทน
• พ.ศ. 2498: รัฐบาลอนุมัติเงินจำนวน 5,000,000 บาท เพื่อสร้างโรงเรียนเฉลิมขวัญสตรีใหม่ ณ ที่ราชพัสดุฝั่งตรงข้าม ได้ทำพิธีวางศิลาฤกษ์ เมื่อวันที่ 27 พฤศจิกายน พ.ศ. 2498
• พ.ศ. 2499: โรงเรียนฝึกหัดครูได้แยกออกจากโรงเรียนเฉลิมขวัญสตรีโดยเด็ดขาดไปเป็น “วิทยาลัยครูพิบูลสงคราม” เมื่อวันที่ 1 มิถุนายน พ.ศ. 2499 หลังจากนั้นโรงเรียนเฉลิมขวัญสตรีมีสภาพอาคารเก่าทรุดโทรม แต่ได้พยายามช่วยตัวเองมาตลอดโดยจัดงานประจำปีหาทุนสร้างอาคาร
• พ.ศ. 2504: แยกแผนกอนุบาลขึ้นตรงต่อสำนักงานการประถมศึกษาแห่งชาติ มีชื่อว่าโรงเรียนอนุบาลพิษณุโลก และขยายพื้นที่โดยขออนุญาตใช้ที่ดินเรือนจำ
• พ.ศ. 2507 - 2509: ได้รับอนุญาตให้ใช้ที่ดินแปลงของเรือนจำเขตพิษณุโลก และเรือนจำได้ย้ายออกไปในปี 2509 ทำให้สามารถขยายชั้นเรียนได้
• พ.ศ. 2511: โรงเรียนเสนอขอถอนสภาพถนนพระองค์ดำเพื่อเชื่อมที่ดินทั้งสองแปลงเป็นผืนเดียวกัน แต่เรื่องนี้ถูกมองข้ามไป ทำให้โรงเรียนเฉลิมขวัญสตรีแบ่งเป็นสองส่วนอย่างที่เห็น
• พ.ศ. 2513 - 2515: เริ่มดำเนินการสอนตามหลักสูตรโรงเรียนมัธยมแบบประสม และได้รับงบประมาณสร้างอาคารเรียน อาคารประกอบ โรงอาหาร และบ้านพักต่างๆ
• พ.ศ. 2533: ได้รับเลือกเป็นโรงเรียนนำร่องการใช้หลักสูตรปรับปรุงใหม่
• พ.ศ. 2539 - 2542: ได้งบประมาณสร้างอาคารศูนย์กีฬา และซ่อมแซมอาคาร 5 เป็นศูนย์ศิลปวัฒนธรรมเฉลิมพระเกียรติฯ
• พ.ศ. 2543: สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินมาทรงเปิดศูนย์ศิลปวัฒนธรรมเฉลิมพระเกียรติฯ เมื่อ 28 พฤศจิกายน
• พ.ศ. 2549: ได้รับพระราชทานนามอาคารว่า “อาคารเฉลิมพระเกียรติ 50 พรรษา” และให้อัญเชิญพระนามาภิไธย “ส.ธ.” ประดิษฐานเหนือชื่ออาคาร
• พ.ศ. 2553: ได้รับคัดเลือกให้เป็นโรงเรียนนำร่อง โรงเรียนมาตรฐานสากล
• พ.ศ. 2556: ได้รับการประกาศให้เป็นสถานศึกษาแบบอย่างการจัดกิจกรรมการเรียนรู้และการบริหารจัดการ ตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง
• พ.ศ. 2557 - 2562: ดำเนินการสร้างและปรับปรุงอาคารเรียน อาคารเอนกประสงค์ และหอประชุมอย่างต่อเนื่อง

ข้อมูลปัจจุบันของโรงเรียน

ปัจจุบันโรงเรียนเฉลิมขวัญสตรี ตั้งอยู่บนเนื้อที่ 29 ไร่ 82 ตารางวา ถนนพุทธบูชา ตำบลในเมือง อำเภอเมือง จังหวัดพิษณุโลก สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาเขต 39 สังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ

• เครื่องหมายประจำโรงเรียน: พระสรัสวดี (เทพแห่งวิชาความรู้)
• สีประจำโรงเรียน: กรมท่า - ขาว
• คติธรรม: นตฺถิ ปญฺญา สมาอาภา
• ปรัชญาของโรงเรียน: ประพฤติดี มีวินัย ตั้งใจเรียน
• บุคลากรและนักเรียน: มีครูชาวไทย 161 คน ครูชาวต่างชาติ 20 คน และนักเรียน 3,141 คน
• การสอน: เปิดสอนตั้งแต่ชั้นมัธยมศึกษาตอนต้นซึ่งเป็นหญิงล้วน (ม.1-ม.3) ถึงชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย (ม.4-ม.6)

ผลงานและเกียรติประวัติ

ความภาคภูมิใจสูงสุดของโรงเรียนเฉลิมขวัญสตรี คือการได้รับเลือกให้เป็นโรงเรียนที่รับรางวัลพระราชทานระดับมัธยมศึกษาขนาดใหญ่ จำนวน 8 ครั้ง ได้แก่ พ.ศ. 2522, 2523, 2525, 2526, 2537, 2545, 2549 และครั้งที่ 8 พ.ศ. 2553 (ได้รับเกียรติบัตรรางวัลพระราชทานและโล่ทองคำ)

นอกจากนี้ยังมีผลงานโดดเด่น เช่น:

• มีนักเรียนได้รับการคัดเลือกให้เป็นนักเรียนรางวัลพระราชทาน โรงเรียนขนาดใหญ่พิเศษ 10 คน ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2522 จนถึง พ.ศ. 2564
• พ.ศ. 2556 เด็กหญิงพัชริยา ผาติรงควิวัฒน์ เป็นตัวแทนประเทศไทยเข้าแข่งขันดาราศาสตร์โอลิมปิกระหว่างประเทศครั้งที่ 18 ได้รับรางวัลเหรียญทองแดง ณ ประเทศลิทัวเนีย
• พ.ศ. 2542 และ 2543 โรงเรียนได้รับการรับรองมาตรฐานสากล ISO 14001 และ ISO 9002 ตามลำดับ
• พ.ศ. 2557 และ 2558 ได้รับรางวัลคุณภาพการบริหารจัดการระดับองค์กร (SCQA) และ (OBECQA) จาก สพฐ.
• พ.ศ. 2563 - 2566 ได้รับรางวัลสถานศึกษาต้นแบบ IQA AWARD ระดับยอดเยี่ยม จาก สพฐ. อย่างต่อเนื่อง
• พ.ศ. 2567 ชนะเลิศตัวแทนประเทศไทยแข่งขันละครวิทยาศาสตร์ที่ประเทศจีน ซึ่งถือเป็นเกียรติประวัติสูงสุดอีกรายการหนึ่งของโรงเรียน

ศูนย์ศิลปวัฒนธรรมเฉลิมพระเกียรติ 6 รอบพระชนมพรรษา

ในปี พ.ศ. 2532 นางถนัด มุกดาลอย ผู้อำนวยการโรงเรียน ได้จัดตั้งศูนย์ศิลปวัฒนธรรมขนาดเล็กขึ้น โดยมีนางสุภาภรณ์ สงวนให้ และคณะ เป็นผู้ดำเนินการ เพื่อรวบรวมโบราณวัตถุ ศิลปวัตถุ และเผยแพร่ศิลปวัฒนธรรมไทย

ต่อมาในปี พ.ศ. 2542 นางประสพศรี เตมียบุตร ผู้อำนวยการโรงเรียน ได้พัฒนาศูนย์แห่งนี้ให้เป็นศูนย์ศิลปวัฒนธรรมเฉลิมพระเกียรติ 6 รอบพระชนมพรรษาพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ (รัชกาลที่ 9) โดยประดิษฐานที่อาคาร 5 ซึ่งมีวัตถุประสงค์เพื่อ:

1. จัดนิทรรศการเฉลิมพระเกียรติแสดงพระราชกรณียกิจ
2. จัดแสดงศิลปวัฒนธรรมไทยและวิถีชีวิต
3. เป็นที่แสดงเกียรติประวัติของโรงเรียนที่อยู่คู่พิษณุโลกมายาวนาน
4. ส่งเสริมการศึกษาค้นคว้าประวัติศาสตร์เมืองพิษณุโลก เช่น ประวัติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช สมเด็จพระเอกาทศรถ สมเด็จพระสุพรรณกัลยา ฯลฯ

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ (รัชกาลที่ 9) ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานชื่อและตราสัญลักษณ์ เมื่อวันที่ 29 กุมภาพันธ์ 2543 และสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงพระกรุณารับเชิญเสด็จพระราชดำเนินมาเป็นประธานในพิธีเปิด เมื่อวันที่ 28 พฤศจิกายน พ.ศ. 2543 นับเป็นพระมหากรุณาธิคุณอันหาที่สุดมิได้แก่ชาวโรงเรียนเฉลิมขวัญสตรี

ผู้บริหารโรงเรียนตั้งแต่ก่อตั้งถึงปัจจุบัน

ยุคที่ 1 ยุคก่อร่างสร้างปึกแผ่น (พ.ศ. 2466-2498)

• พ.ศ. 2466 – 2468 นางชำนาญ ขบวนการสอน (นวล สุขุมาลนันท์)
• พ.ศ. 2468 – 2486 นางสาวสังวาลย์ ศุขโรจน์
• พ.ศ. 2486 – 2490 นางสาวยุพิน นาคสวัสดิ์
• พ.ศ. 2490 – 2497 นางเฉลิมวงศ์ โชติกุญชร
• พ.ศ. 2497 – 2498 นางสาวประเยาว์ รังสิคุต (นางประเยาว์ ศักดิ์ศรี)

ยุคที่ 2 ยุคพัฒนาเด่นชัดมัธยมศึกษา (พ.ศ. 2498-2536)

• พ.ศ. 2498 – 2528 นางบุญเรือน เอี่ยมสกุล
• พ.ศ. 2528 – 2533 นางถนัด มุกดาลอย
• พ.ศ. 2534 – 2536 นางสาวศิวพร ก้อนบาง

ยุคที่ 3 ยุคก้าวไปข้างหน้าสู่มาตรฐานสากล (พ.ศ. 2536-ปัจจุบัน)

• พ.ศ. 2536 – 2543 นางประสพศรี เตมียบุตร
• พ.ศ. 2543 – 2553 ดร.สุมนา พุ่มประพาฬ
• พ.ศ. 2553 – 2559 ดร.จิตราภรณ์ ใยศิลป์
• พ.ศ. 2559 – 2562 ดร.พยัพ อนันนิล
• พ.ศ. 2562 – 2563 ดร.ศักดา สินมา
• พ.ศ. 2563 – 2565 ดร.สุรสิทธิ์ ลาภอินทรีย์
• พ.ศ. 2565 – 2567 ดร.อุไร ปัญญาสิทธิ์
• พ.ศ. 2567 – ปัจจุบัน ดร.ปิยะชัย ภู่จันทร์ดิฐกุล